W kwestii rozwiązań technologicznych w produkcji uranu w Uzbekistanie
Wprowadzenie
Według stanu na 2026 rok przemysł uranowy Uzbekistanu deklaruje ambitne plany — w ramach strategii państwowej zakłada się zwiększenie rocznego wydobycia uranu do 7 200 ton do 2030 roku.
Łączne zasoby uranu w złożach Uzbekistanu oficjalnie szacuje się na 139 000 ton. Jednak praktykujący geolodzy i inżynierowie, których badania prowadzono w Centralnym Kyzył-kumie, znają ukrytą drugą stronę tych liczb. Rzeczywiste wyeksploatowanie kluczowych eksploatowanych złóż przekroczyło 40%, a dane państwowej służby geologicznej dotyczące zasobów kategorii C1 historycznie odbiegały od rygorystycznego rozpoznania eksploatacyjnego zarządów górniczych nawet o 20%.
Problemy współczesnego przemysłu uranowego
1. Kolmatacja i wyczerpywanie się pokładów
Podczas eksploatacji pokładów resztkowy uran pozostaje zamknięty głównie w słabo przepuszczalnych, ilastych lub silnie węglanowych strefach. Metoda ekstensywna — tłoczenie ponadnormatywnych ilości kwasu siarkowego — prowadzi do katastrofy ekologicznej wód podziemnych. Kwas reaguje z kalcytem skał otaczających, tworząc gips. Pokład nieodwracalnie „ślepnie” (ulega kolmatacji), chłonność otworów spada do zera, a stężenie uranu w roztworach produkcyjnych obniża się do krytycznego minimum. Metoda podziemnego ługowania otworowego (ISL) z bezmyślnym tłoczeniem kwasu siarkowego, przy której nie wykorzystuje się należycie otworów barierowych, bezpowrotnie niszczy strategiczną rezerwę Centralnego Kyzył-kumu — podziemne poziomy wodonośne, których rekultywacja będzie wymagać setek milionów dolarów.
2. Rozwiązania technologiczne
Rozwiązanie nr 1. Sposób podziemnego ługowania uranu (patent nr IAP 05336)
Fundamentalną podstawą chemii uranu jest przeprowadzenie obojętnej, nierozpuszczalnej formy czterowartościowej (U⁴⁺) w ruchliwą formę sześciowartościową (U⁶⁺).
Zamiast kupować czysty kwas, w głębokich pokładach złóż Północnego Zarządu Górniczego (SevRU) wdrożono i przetestowano genialną synergię produkcji uranu i złota. Technologia wykorzystywała płynne odpady siarczkowe kompleksu biooksydacji rud złota Zakładu Hydrometalurgicznego GMZ-3 (Kokpatas).
- Do pokładu podawano bezpłatny bioodczynnik zawierający kulturę bakterii Acidithiobacillus ferrooxidans oraz żelazo dwuwartościowe (Fe²⁺).
- Równolegle przez specjalne węzły tłoczono tlen techniczny i zbilansowaną pożywkę, aby podtrzymać żywotność bakterii w beztlenowych warunkach wnętrza ziemi.
- Bakterie nieprzerwanie regenerowały żelazo do formy trójwartościowej (Fe³⁺), która działała jako niezwykle silny, idealny utleniacz, przeprowadzający U⁴⁺ → U⁶⁺ bez zakwaszania pokładu.
- Wynik: stabilna przepuszczalność górotworu i ogromny uzysk — ponad 80 ton tlenku uranu (U₃O₈) z zaledwie jednego pola technologicznego.
Rozwiązanie nr 2. Bezkwasowe wydobycie wodą techniczną (doświadczenie z Kietmienczi)
Już 30 lat temu, w połowie lat 1990., w warunkach chaosu gospodarczego, na złożu Kietmienczi dowiedziono faktu geochemicznego: uran znajduje się tam pierwotnie w naturalnej formie sześciowartościowej (U⁶⁺) dzięki trwającej od wieków naturalnej infiltracji wód natlenionych.
Autorzy metody wdrożyli wydobycie zwykłą wodą techniczną z rozpuszczonymi gazami, bez jednej kropli kwasu siarkowego. Woda łagodnie wymywała gotowy jon uranylowy, zapewniając praktycznie zerowy koszt odczynników i absolutną czystość ekologiczną.